Κοινωνική επιχειρηματικότητα μέσω της πολιτιστικής κληρονομιάς-CHEER - GR

2.2.1 Εισαγωγή

Η σημασία της επιχειρηματικότητας για την οικονομική μεγέθυνση και ανάπτυξη είναι εύκολα κατανοητή. Ωστόσο, όταν οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται για την επιχειρηματικότητα, τείνουν να τη θεωρούν ως μια έμφυτη ικανότητα ή ταλέντο. Εξ ου και οι διάλογοι σχετικά με τη διαπαιδαγώγηση ενάντια στη φύση που κρύβονται πίσω από το πολιτικό ζήτημα της «εκπαίδευσης» των ατόμων να γίνουν επιχειρηματίες. Ωστόσο, σε αυτή τη συζήτηση λείπει ένα σημαντικό σημείο, καθώς αγνοεί τη ρυθμιστική επιρροή του εθνικού πλαισίου και των θεσμών στη διαμόρφωση της επιχειρηματικής δραστηριότητας [1]. Όταν εστιάζουμε μυωπικά στην προσφορά επιχειρηματιών, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής αγνοούν ότι, συχνά, η πραγματική συμφόρηση δεν είναι η προσφορά, αλλά η ποιότητα των επιχειρηματικών προσπαθειών που παρατηρούμε σε κάθε δεδομένη οικονομία. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα θεσμικά όργανα και τα κίνητρα είναι σημαντικά: ρυθμίζουν τον τρόπο με τον οποίο η επιχειρησιακή προσπάθεια διοχετεύεται στην παραγωγική χρήση. Ανάλογα με τα θεσμικά όργανα και τα κίνητρα, η επιχειρησιακή προσπάθεια μπορεί να οδηγήσει σε παραγωγικές ή μη παραγωγικές χρήσεις και δεν μπορεί να υλοποιηθεί καθόλου σε νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Έτσι, η συχνότητα εμφάνισης καθώς και οι μορφές επιχειρηματικότητας που παρατηρούμε στις διάφορες χώρες θα επηρεαστούν από τις θεσμικές δομές, το επίπεδο ανάπτυξης, καθώς και από πολιτιστικούς και πολιτικούς παράγοντες ανά χώρα. Για πολλούς αναλυτές των ανεπτυγμένων οικονομιών, η ύπαρξη ενός περίπλοκου πλαισίου περιορισμών, που δημιουργούνται και επιβάλλονται από τα θεσμικά όργανα, θεωρείται απλά δεδομένο και δεν αντιμετωπίζεται ειδικά. Έτσι, είναι δυνατόν να «αγνοήσουμε» σε μεγάλο βαθμό τον αντίκτυπο των ιδρυμάτων στις προηγμένες οικονομίες της αγοράς όπου, ως επί το πλείστον, τα ιδρύματα της αγοράς είναι παρόντα και λειτουργούν. Ωστόσο, αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο η σημασία του θεσμικού περιβάλλοντος όχι μόνο για την επιχειρηματικότητα, αλλά και για την ενίσχυση της εθνικής οικονομικής ανάπτυξης και σταθερότητας.

2.2.2 Κίνητρα, ιδρύματα και επιχειρηματικότητα

Όπως επεσήμανε ο Baumol στο πρωταρχικό του έργο, η ανάπτυξη της επιχειρηματικότητας είναι μια συνεχής διαδικασία. Οι τύποι επιχειρηματιών που θα «ενεργοποιηθούν» (ουσιαστικά που «ξεκινούν» τις επιχειρήσεις τους) επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από την υπάρχουσα διάρθρωση κινήτρων που προκύπτει από το συνδυασμό των επίσημων και ανεπίσημων θεσμών που συζητήθηκαν παραπάνω, όπως κανόνες, νόρμες και πεποιθήσεις που υφίστανται στο εκάστοτε περιβάλλον[2].

Η δυναμική της επιχειρηματικής διαδικασίας μπορεί να είναι πολύ διαφορετική, ανάλογα με τη δομή παροχής κινήτρων σε μια συγκεκριμένη οικονομία. Καθώς οι θεσμοί ενισχύονται, με την έννοια της στήριξης της οικονομικής δραστηριότητας που βασίζεται στην αγορά, όλο και περισσότερες επιχειρηματικές δραστηριότητες μετατοπίζονται προς την παραγωγική επιχειρηματικότητα, ενισχύοντας έτσι την οικονομική μεγέθυνση και ανάπτυξη. Ως εκ τούτου, είναι σημαντικό να κατανοηθούν όχι μόνο τα μεμονωμένα χαρακτηριστικά του επιχειρηματία αλλά και το πλαίσιο εντός του οποίου αυτός λειτουργεί: τα κίνητρα, τους θεσμούς καθώς και το στάδιο της οικονομικής ανάπτυξης. Η αλληλεξάρτηση μεταξύ των κινήτρων και των θεσμών επηρεάζει επίσης άλλα χαρακτηριστικά όπως η ποιότητα της διακυβέρνησης, η πρόσβαση σε κεφάλαια και άλλους πόρους και αυτό που αντιλαμβάνονται οι επιχειρηματίες. Οι θεσμοί αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες της οικονομικής συμπεριφοράς και των οικονομικών συναλλαγών γενικά και μπορούν να έχουν άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις στην προσφορά και τη ζήτηση των επιχειρηματιών.

2.2.3 Τα βασικά θεσμικά όργανα για την επιχειρηματικότητα

Οι ανεπίσημοι θεσμοί που βασίζονται σε δίκτυα μπορούν να επηρεάσουν θετικά την επιχειρηματική ανάπτυξη. Ελλείψει ισχυρών μορφών στήριξης της αγοράς, οι ανεπίσημες δομές, όπως τα δίκτυα, μπορούν να αποκτήσουν σημασία, βοηθώντας τους επιχειρηματίες να κινητοποιήσουν πόρους και να αντιμετωπίσουν τους περιορισμούς των ιδιαίτερα γραφειοκρατικών δομών. Τα δίκτυα έχουν αποδειχθεί σημαντικά για την πρόσβαση σε πόρους (όπως η πληροφόρηση, η χρηματοδότηση και η εργασία) όπως επίσης και για την ενίσχυση της δυνατότητας αναγνώρισης ευκαιριών [3]για τον επιχειρηματία. Τα κοινωνικά δίκτυα έχουν επίσης αναγνωριστεί ως προηγούμενο για την επιχειρηματική εγρήγορση που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την αναγνώριση των ευκαιριών. Μερικοί μελετητές υποστήριξαν ότι ένα συνεκτικό ή πυκνά ενσωματωμένο δίκτυο παρέχει ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τους επιχειρηματίες, αλλά άλλοι έχουν προτείνει ότι αραιά συνδεδεμένα δίκτυα γεμάτα «διαρθρωτικές οπές» παρέχουν ένα ανταγωνιστικό πλεονέκτημα [4]. Σε αδύναμα θεσμικά περιβάλλοντα, τα δίκτυα μεταξύ επιχειρήσεων και λειτουργών είναι υψίστης σημασίας για την επιβίωση και την ανάπτυξη των επιχειρήσεων. Οι νέες επιχειρήσεις χωρίς τέτοιες συνδέσεις στις περισσότερες περιπτώσεις αναμένεται να αποτύχουν. Θα μάθετε περισσότερα σχετικά με τη δικτύωση στο κεφάλαιο 4 αυτού του μαθήματος.

2.2.4 Οι θεσμοί και ο Δείκτης GEDI (Global Entrepreneurship and Development Institute))

Ο δείκτης GEDI αντιπροσωπεύει την πρώτη προσπάθεια μέτρησης της παραγωγικής επιχειρηματικότητας σε εθνικό επίπεδο, ενσωματωμένη σε ένα συγκεκριμένο θεσμικό πλαίσιο. Ως εκ τούτου, οι κατατάξεις που δημιουργούνται από τον δείκτη υπερβαίνουν τις τιμές των παραδοσιακών δεικτών start-up επιχειρήσεων, όπως ο δείκτης συνολικής επιχειρηματικής δραστηριότητας (TEA) που παράγεται από την Global Business Entrepreneurship Monitor, ενσωματώνοντας μέτρα εθνικής επιχειρηματικής δραστηριότητας με ειδικά ανά χώρα μέτρα σχετικά με την ποιότητα των θεσμών. Το πλαίσιο του GEDI βασίζεται στην ιδέα ότι η επιχειρηματικότητα αντιπροσωπεύει τη δυναμική αντίδραση τριών παραγόντων, εκ των οποίων η κάθε μία αντιπροσωπεύει την ενσωμάτωση ατομικών μεταβλητών συμπεριφοράς και θεσμών. Αυτές είναι οι επιχειρηματικές στάσεις: επιχειρηματική δραστηριότητα και επιχειρηματικές φιλοδοξίες αντίστοιχα. Για καθένα, τα ιδιαίτερα ταλέντα των ατόμων για επιχειρηματικότητα ζυγίζονται από το εθνικό θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνει χώρα η επιχειρηματική δραστηριότητα. Έτσι, για παράδειγμα, η επιχειρηματική δραστηριότητα μετράται με διάφορους δείκτες μιας start-up δραστηριότητας, που προέρχονται από τη βάση δεδομένων GEM. Ωστόσο, στον δείκτη GEDI, αυτές σταθμίζονται βάσει δεικτών ποιότητας των θεσμών, ιδίως δεικτών θεσμικής ποιότητας από διεθνώς αναγνωρισμένους οργανισμούς όπως το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ και το Ίδρυμα Κληρονομιάς. Έτσι, ο δείκτης βασίζεται στις πληροφορίες από την Baumol ότι οι επιπτώσεις της επιχειρηματικής προσπάθειας στην οικονομική μεγέθυνση θα εξαρτηθούν από το εθνικό θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο τοποθετούνται αυτές οι προσπάθειες.

Συγκεκριμένα, στον δείκτη GEDI, οι επιρροές των θεσμών διακρίνονται σε τρεις υποδείκτες: Επιχειρηματική συμπεριφορά, επιχειρηματικές δράσεις και προσδοκίες. Τα θεσμικά μέτρα για την «Επιχειρηματική Συμπεριφορά» αφορούν το μέγεθος της αγοράς, το επίπεδο εκπαίδευσης, τη γενική επιχειρηματική επικινδυνότητα μιας χώρας, τη χρήση του Διαδικτύου από τον πληθυσμό και την πολιτιστική υποστήριξη για την επιχειρηματικότητα ως μια καλή επιλογή επαγγελματικής σταδιοδρομίας. Οι θεσμικές μεταβλητές που περιλαμβάνονται στον υποδείκτη «Επιχειρηματική Δράση» μετρούν το επιχειρηματικό ρυθμιστικό περιβάλλον, την ικανότητα απορρόφησης της τεχνολογίας, την έκταση των υφιστάμενων βελτιώσεων των ανθρώπινων πόρων μέσω της κατάρτισης του προσωπικού και την κυριαρχία ισχυρών επιχειρηματικών ομίλων στην εγχώρια αγορά. Τέλος, ο υποδείκτης «Επιχειρηματικές Προσδοκίες» περιλαμβάνει θεσμικές μεταβλητές που μετρούν το δυναμικό Έρευνας και Ανάπτυξης, την ποιότητα των επιχειρήσεων και της καινοτομίας, το επίπεδο της παγκοσμιοποίησης και τη διαθεσιμότητα κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου. Ένα από τα βασικά κριτήρια για τη διαμόρφωση του δείκτη GEDI είναι η επιλογή των βασικών θεσμικών (και των επιμέρους μεταβλητών) που επηρεάζουν την επιχειρηματική απόδοση. Παρόλο που τα «ιδιοκτησιακά δικαιώματα» και το «κράτος δικαίου» θεωρούνται βασικοί παράγοντες που επηρεάζουν την επιχειρηματική ανάπτυξη και τις επιδόσεις, τείνουν να καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα ζητημάτων, δεν υπάρχουν σήμερα διεθνώς αποδεκτά μέτρα που να περιλαμβάνουν τις συμμετέχουσες χώρες του δείκτη GEDI. Αντιθέτως, ο δείκτης GEDI καταγράφει πτυχές των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων μέσω της μεταβλητής «Ελευθερία», η οποία αντιπροσωπεύει το συνολικό ρυθμιστικό βάρος για την έναρξη, τη λειτουργία και το κλείσιμο μιας επιχείρησης. Γενικά, οι θεσμικές μεταβλητές που περιλαμβάνονται στο GEDI τείνουν να συσχετίζονται σε μεγάλο βαθμό μεταξύ τους.

Δείκτης Παγκόσμιας Επιχειρηματικότητας 2018 των χωρών-εταίρων.

Κατάταξη	Χώρα	GEI
1	ΗΠΑ	83,6
14	Αυστρία	66
15	Γερμανία	65,9
44	Λετονία	40,5
46	Ρουμανία	38,2
48	Ελλάδα	37,1
69	Βουλγαρία	27,8
137	Τσάντ	9